Over een reis die begon in Osaka en eindigde met veel meer dan nieuwe vaardigheden

Toen we eind april 2026 met een groep van achttien deelnemers uit Nederland, België, Engeland en Japan richting Osaka vertrokken, dacht ik vooral aan alles wat er geregeld moest worden. Dat klinkt misschien minder romantisch dan de meeste mensen zich voorstellen wanneer ze denken aan een reis naar Japan, maar als reisleider en instructeur ben je in de eerste plaats bezig met verantwoordelijkheid. Je denkt aan vluchten, locaties, materiaal, veiligheid, vervoer, afspraken en aan de vraag of alles wat maandenlang op papier heeft gestaan straks ook daadwerkelijk samenkomt wanneer een groep mensen aan de andere kant van de wereld uit een vliegtuig stapt.

Toch weet ik inmiddels ook dat geen enkele reis ooit volledig verloopt zoals je hem vooraf bedenkt. Dat is niet erg. Sterker nog, vaak zijn het juist de dingen die je niet kunt plannen die een reis bijzonder maken. De gesprekken die spontaan ontstaan. De vriendschappen die niemand zag aankomen. De lessen die niet op het programma staan. De momenten waarop een groep verandert van een verzameling individuen in een gemeenschap.

Japan bleek zo’n reis te worden.

Voor veel deelnemers was het de eerste keer dat ze Japan bezochten. Sommigen waren nog nooit buiten Europa geweest. Anderen hadden al veel gereisd maar waren nieuwsgierig naar een cultuur die bekendstaat om haar vakmanschap, haar respect voor tradities en haar bijzondere relatie met de natuur. Wat ons allemaal verbond was een gedeelde interesse in traditionele vaardigheden, natuurverbinding, ambacht en de vraag wat we kunnen leren van mensen die al generaties lang met die onderwerpen bezig zijn.

De eerste dagen in Osaka: aankomen in een nieuwe wereld

Onze eerste dagen brachten we door in Osaka. Voor veel mensen is dat niet direct het beeld dat ze hebben wanneer ze aan Japan denken. Ze denken aan bergen, tempels, kersenbloesem of bamboebossen. Osaka laat je eerst iets anders zien. Het laat je zien wat er gebeurt wanneer miljoenen mensen samenleven in een omgeving die tegelijkertijd druk, georganiseerd, modern en diep geworteld in traditie is.

Vanaf het moment dat we de stad binnenkwamen werden we overspoeld door indrukken. Neonlichten, drukke straten, treinen die met een precisie rijden waar wij in Europa alleen maar bewondering voor kunnen hebben, restaurants die zich uitstrekken over meerdere verdiepingen en een constante stroom van mensen die zich door de stad beweegt alsof iedereen onderdeel uitmaakt van een groot organisme.

Toch was het niet de omvang van de stad die mij het meest opviel.

Het was de aandacht.

Hoe langer je in Japan bent, hoe meer je begint te merken dat aandacht daar een belangrijke plaats inneemt. Niet als concept waar mensen over praten, maar als iets wat zichtbaar wordt in de manier waarop ze leven en werken.

Japans vakmanschap en ambacht: een bezoek aan de messenmakers

Dat merkten we tijdens bezoeken aan gespecialiseerde messenwinkels, waar vakmensen messen slijpen volgens technieken die vaak al generaties lang worden doorgegeven. We zagen hoe elk mes met uiterste precisie werd geslepen en afgewerkt. Niet gehaast. Niet gericht op maximale productie. Maar met een concentratie en zorgvuldigheid die steeds zeldzamer lijkt te worden in een wereld waarin snelheid vaak belangrijker wordt gevonden dan kwaliteit.

Ik herinner me dat ik een tijdlang stond te kijken naar een messenmaker die bezig was met de laatste afwerking van een mes. De bewegingen waren rustig, gecontroleerd en ogenschijnlijk eenvoudig. Maar juist daarin zag je de ervaring. Iedere handeling had een reden. Iedere beweging had betekenis. Niemand leek zich af te vragen hoe snel het werk af zou zijn. Het enige wat telde was dat het goed gebeurde.

Tijdens die eerste dagen bezochten we ook markten, proefden we gerechten die voor velen volledig nieuw waren en maakten we kennis met aspecten van de Japanse cultuur die je niet leert kennen uit documentaires of reisgidsen. We bezochten een onsen, wandelden door verschillende wijken van Osaka en ontdekten hoe een cultuur die op veel vlakken verschilt van de onze tegelijkertijd verrassend herkenbaar kan aanvoelen.

Misschien komt dat doordat mensen uiteindelijk overal dezelfde dingen zoeken. Verbinding. Betekenis. Gemeenschap. Een gevoel ergens thuis te horen.

De avonden eindigden soms met karaoke, iets wat in eerste instantie misschien niet direct lijkt te passen binnen een reis die draait om bushcraft en traditionele vaardigheden. Toch zijn het vaak juist die momenten die ervoor zorgen dat een groep naar elkaar toegroeit. Mensen leren elkaar kennen buiten de lessen om. Ze laten iets van zichzelf zien. Er wordt gelachen. Er ontstaan verhalen die later nog vaak worden verteld.

Na enkele dagen lieten we Osaka achter ons en reisden we richting Sanda.

Van Osaka naar Sanda: een kamp aan de rand van een bamboebos

Hoewel de afstand niet enorm groot was, voelde het alsof we een andere wereld binnenstapten. De drukte van de stad maakte plaats voor een landschap van heuvels, bossen en kleine dorpen. Het tempo veranderde. De geluiden veranderden. Zelfs de lucht leek anders.

Ik herinner me nog goed dat gevoel van aankomen.

Het was alsof de omgeving direct een ander ritme aanbood.

Niet omdat iemand dat zei.

Maar omdat het landschap dat vanzelf deed.

Ons kamp lag aan de rand van een bamboebos. Voor veel deelnemers was dat op zichzelf al een ervaring. De meeste mensen hebben wel eens bamboe gezien, maar weinig mensen hebben langere tijd doorgebracht op een plek waar bamboe werkelijk onderdeel uitmaakt van het landschap.

Wanneer de wind door een bamboebos beweegt ontstaat een geluid dat moeilijk te vergelijken is met wat wij kennen uit Europese bossen. Het is subtieler. Zachter. Alsof het bos voortdurend in gesprek is met zichzelf.

Het kamp opbouwen: samen verantwoordelijk voor het dagelijks leven

De eerste dagen stonden in het teken van het opbouwen van ons kamp en het leren kennen van de omgeving. Zoals altijd wanneer mensen langere tijd buiten leven ontstond er al snel een nieuw ritme. Er moest gekookt worden. Hout verzameld. Water gehaald. Materialen verwerkt. Taken verdeeld.

Wat mij tijdens dit soort reizen steeds opnieuw opvalt is hoe snel mensen veranderen wanneer ze samen verantwoordelijkheid dragen voor hun dagelijkse leven. In onze moderne wereld zijn veel processen onzichtbaar geworden. We draaien een kraan open en er verschijnt water. We drukken op een knop en er ontstaat warmte. We lopen een winkel binnen en kopen voedsel.

In een kamp wordt ineens weer zichtbaar hoeveel werk er schuilgaat achter die vanzelfsprekendheden.

Werken met bamboe: een watergoot bouwen van bamboe

Een van de mooiste voorbeelden daarvan ontstond rondom een kleine bergbeek die langs ons kamp stroomde. Het water was helder, koud en constant aanwezig. Op een gegeven moment ontstond het idee om met behulp van bamboe een systeem te bouwen waarmee we het water naar een centrale plek in het kamp konden leiden.

Wat begon als een praktisch project groeide uit tot iets waar vrijwel iedereen bij betrokken raakte.

Bamboe werd geoogst, gespleten en bewerkt. Er werd geëxperimenteerd met verschillende constructies. Sommige delen werkten direct, andere moesten opnieuw worden gebouwd. Langzaam ontstond er een netwerk van goten dat het water vanuit de bergen naar een plek bracht waar we het konden gebruiken voor afwas en kamp hygiëne.

Toen het water uiteindelijk voor het eerst door de volledige constructie stroomde bleef vrijwel iedereen langer kijken dan eigenlijk nodig was.

Niet omdat het technisch zo indrukwekkend was. Maar omdat het werkte. Omdat een idee werkelijkheid was geworden. Omdat mensen samen iets hadden gemaakt dat volledig voortkwam uit materialen die zich al die tijd al om ons heen hadden bevonden.

Dat soort momenten herinneren ons eraan hoeveel voldoening er schuilt in het maken van dingen.

Niet het bezitten ervan. Het maken ervan.

Vuur maken met de bamboo fire saw

Naast het werken met bamboe stond vuur centraal tijdens de reis. Voor veel deelnemers vormde de bamboo fire saw een van de absolute hoogtepunten. Het idee dat vuur kan ontstaan uit niets meer dan een stuk bamboe, techniek en doorzettingsvermogen spreekt tot de verbeelding.

Gedurende de week zagen we deelnemers worstelen met materiaalkeuze, techniek en timing. Sommigen hadden het snel door. Anderen moesten langer zoeken.

Als instructeur blijf ik die momenten bijzonder vinden. Niet omdat iemand uiteindelijk vuur maakt. Maar omdat je ziet wat eraan voorafgaat. Je ziet twijfel, frustratie, doorzettingsvermogen, aanpassingsvermogen.

En uiteindelijk het moment waarop alles samenvalt.

Wat traditionele vaardigheden je écht leren

Veel mensen denken dat traditionele vaardigheden gaan over het eindresultaat. Over het vuur, het gereedschap of de constructie. Maar wie er langer mee werkt ontdekt dat de grootste lessen vaak ergens anders liggen. Traditionele vaardigheden leren je geduld. Ze leren je observeren. Ze leren je omgaan met fouten en tegenslagen. Ze leren je aandachtig te worden.

Halverwege de week werden we eraan herinnerd dat het leven in de natuur niet alleen bestaat uit mooie momenten. Een van de deelnemers kwam ongelukkig ten val in een gat en liep daarbij een wond op die moest worden gehecht.

Gelukkig viel het uiteindelijk mee, maar het moment bleef me bij. Niet vanwege de wond. Maar vanwege de reactie van de groep.

Binnen enkele ogenblikken waren mensen bezig om te helpen. Sommigen ondersteunden de gewonde deelnemer, anderen regelden spullen of boden hulp aan waar nodig. Niemand hoefde daarom te vragen.

Door de jaren heen heb ik veel tijd doorgebracht met groepen mensen in de natuur. Soms een weekend. Soms weken achter elkaar. Soms nog veel langer. Wat ik daarbij steeds opnieuw zie is dat mensen elkaar anders leren kennen wanneer ze samen buiten leven. Je ziet niet alleen de sterke kanten van mensen, maar ook hun onzekerheden, hun vermoeidheid, hun frustraties en hun veerkracht.

Juist daardoor ontstaan vaak sterke verbindingen.

Een groep wordt geen gemeenschap doordat alles goed gaat. Een groep wordt een gemeenschap doordat mensen verantwoordelijkheid nemen voor elkaar wanneer iets niet volgens plan verloopt.

Avondwandelingen: waar de echte gesprekken ontstonden

Misschien waren de avondwandelingen wel mijn favoriete onderdeel van de reis.

Vrijwel iedere avond trokken we eropuit. Soms met de hele groep, soms in kleinere groepjes. We liepen door het dorp, langs velden, over wegen die zich tussen de huizen door slingerden en over paden die uitzicht boden op de heuvels rondom Sanda.

Wat mij daarbij steeds opviel was hoeveel er werd gepraat.

Over werk.

Over relaties.

Over reizen.

Over familie.

Over dromen.

Over teleurstellingen.

Over de toekomst.

Over alles wat mensen bezighoudt wanneer er eindelijk ruimte ontstaat voor een echt gesprek.

Door de vele weken en maanden die ik met groepen mensen in de natuur heb doorgebracht ben ik gaan merken dat mensen anders met elkaar omgaan zodra ze langer buiten leven. Niet omdat de natuur magisch is, maar omdat veel van de afleidingen die ons dagelijks bezighouden naar de achtergrond verdwijnen. De dag wordt eenvoudiger. Er zijn praktische taken die gedaan moeten worden, maaltijden die bereid moeten worden en uitdagingen die samen worden opgelost. Juist daardoor ontstaat er ruimte voor gesprekken die thuis vaak niet vanzelf ontstaan.

Tijdens die wandelingen zag ik opnieuw iets wat ik tijdens expedities vaker heb meegemaakt. Mensen openen zich wanneer ze samen bewegen. Misschien komt het doordat niemand voortdurend oogcontact hoeft te maken. Misschien doordat het landschap een deel van de aandacht overneemt. Wat de reden ook is, veel van de gesprekken die tijdens deze reis ontstonden waren oprecht, eerlijk en waardevol.

Wanneer ik nu terugdenk aan die wandelingen herinner ik me zelden een specifiek gesprek. Wat ik me herinner is het gevoel van een groep mensen die elkaar steeds beter begon te begrijpen. Mensen uit verschillende landen, met verschillende achtergronden en verschillende levens, die ergens in de heuvels van Japan ontdekten dat ze uiteindelijk veel meer gemeen hadden dan ze vooraf hadden gedacht.

Afscheid en terugblik: wat deze bushcraft reis naar Japan bijzonder maakte

Toen de laatste dagen van de reis aanbraken werd steeds duidelijker dat niemand echt zin had om te vertrekken.

Dat is meestal een goed teken.

Het betekent dat mensen niet alleen vaardigheden hebben geleerd.

Het betekent dat er iets is ontstaan.

Een ritme.

Een gemeenschap.

Een verzameling herinneringen die nog lang na de reis zullen blijven bestaan.

Toen ik uiteindelijk weer terugvloog naar Nederland dacht ik na over wat deze reis werkelijk bijzonder had gemaakt. Natuurlijk hadden we geleerd over bamboe, vuur, Japanse cultuur en traditionele ambachten. Maar wanneer ik eerlijk ben denk ik dat de grootste lessen ergens anders lagen.

Ze lagen in de gesprekken tijdens de avondwandelingen. In het samenwerken aan een watergoot van bamboe. In het zorgen voor elkaar wanneer iemand gewond raakte. In het gezamenlijk bereiden van maaltijden. In het vuur dat uiteindelijk ontstond na uren oefenen.

In de vriendschappen die groeiden tussen mensen die elkaar enkele weken daarvoor nog nooit hadden ontmoet.

Japan liet ons zien hoe diep vakmanschap kan gaan wanneer aandacht belangrijker wordt gevonden dan snelheid. Het liet ons zien hoe tradities kunnen blijven voortbestaan zonder vast te zitten in het verleden. Maar misschien herinnerde het ons vooral aan iets wat overal ter wereld waar blijkt te zijn.

Mensen hebben minder nodig dan ze vaak denken. Maar meer verbinding dan ze beseffen.

Wanneer ik nu terugdenk aan Japan zie ik geen losse momenten. Ik zie een geheel van ervaringen. Ik zie het licht dat door het bamboebos viel. Het water dat door onze zelfgebouwde goten stroomde. De rook van een vuur dat net was ontstoken. De gesprekken tijdens de avondwandelingen. De lach van een deelnemer die iets voor elkaar kreeg waarvan hij eerder dacht dat het onmogelijk was.

En ergens tussen al die herinneringen bevindt zich een gevoel dat moeilijk te beschrijven is, maar waarschijnlijk de reden is waarom we blijven reizen, blijven leren en blijven terugkeren naar de natuur.

Sommige plekken laten je zien hoe anders de wereld kan zijn.

Andere plekken herinneren je eraan wat overal hetzelfde is.

Japan deed beide.